Falsafah Menurut Imam al-Ghazali

Imam al-Ghazali merupakan seorang cendiakawan Islam yang hebat dan masyhur. Beliau telah memberikan jasa yang cukup besar dalam dunia Islam dalam usahanya menangkis perkara-perkara yang tidak sesuai dengan ajaran Islam. Beliau telah melalui pelbagai peringkat kehidupan sepanjang hayatnya.

Semasa hidupnya, beliau berusaha untuk mencari ilmu yang benar dan boleh diterima akan keabshan ilmu tersebut. Usaha beliau dalam mencari ilmu itu mendorong beliau mengkaji pelbagai aliran pemikiran yang ada pada zamannya.

Aliran pemikiran yang ada pada zamannya ialah aliran ilmu Kalam, aliran falsafah, aliran batiniyyah dan aliran tasawuf. Kita tidak akan membincangkan semua aliran pemikiran tersebut dalam hal ini. Tumpuan hanya kepada aliran falsafah sahaja.

Menurut beliau, aliran falsafah yang dipelopori oleh al-Farabi dan Ibn Sina itu ada silapnya. Ini kita boleh rujuk dalam kitab Tahafut al-Falasifah. Dalam kitab ini, Imam al-Ghazali membicarakan secara terperinci 20 persoalan yang bersalahan dgn agama Islam. Beliau membuat keputusan bahawa, tiga perkara daripada 20 persoalan itu dihukumkan kafir manakala selebihnya adalah bid'ah.

Selain itu, beliau menerima ilmu mantik yang ada dalam ilmu falsafah tersebut. Beliau berpendapat bahawa ilmu mantik ini perlu dipelajari oleh umat Islam agar umat Islam dapat berfikir dgn lebih tersusun dan teratur iaitu lebih sistematik pemikirannya.

Fungsi Akal Fikiran Manusia

Pendahuluan

Imam Ghazali di dalam kitabnya 'Ihya Ulumuddin', mendefinisikan akal sebagai sumber ilmu, tempat timbul, dan sendi ilmu. Ilmu itu berlaku daripada akal sebagaimana berlakunya buah-buahan daripada pohon kayu, sinar dari matahari dan penglihatan daripada mata. Akal juga sering ditakrifkan sebagai alat perubahan berfikir, menimbang buruk baik, atau merasakan segala perubahan keadaan, sehingga dapat mengambil manfaat daripadanya. Tegasnya, akal ialah nur (cahaya) yang dibekalkan oleh Tuhan kepada manusia.  

Akal ialah satu senjata atau kekuatan pemberian Allah yang amat berharga kepada setiap insan. Antara seluruh makhluk ciptaan Allah, manusialah golongan yang paling sempurna, terindah, terbaik, serta terhormat sekalipun manusia bukan makhluk yang terbesar atau tertinggi. Hal ini diterangkan oleh Allah s.w.t. dalam firman-Nya yang bermaksud:

  "Sesungguhnya Kami telah menjadikan manusia dalam bentuk sebaik-baiknya (dan berkelengkapan sesuai dengan keadaan." (Surah At-Tiin, ayat 4) 

Dengan dibantu oleh pancaindera yang lima, akal dapat membezakan antara hitam dan putih, tinggi dan rendah, buruk dan baik, merugikan dan menguntungkan, yang merosak atau membaiki, dan sebagainya. Bahkan, dengan akal itu manusia telah berjaya mencipta alat-alat moden yang mengagumkan.


Fungsi dan Peranan Akal

Fungsi utama akal adalah untuk mengenal Tuhan-Nya, memerhatikan segala kekuasaan-Nya, melihat segala keindahan alam serta kebesaran kudrat-Nya supaya dapat menyingkap perkara yang tersembunyi di sebalik rahsia-rahsia itu. Fungsi ini selaras dengan penegasan yang pernah dibuat oleh Rasulullah s.a.w. yang bermaksud:

  "Akal itu terbahagi kepada tiga bahagian, sebahagian untuk mengenal Allah, sebahagian untuk taat kepada Allah, dan sebahagian lagi untuk sabar (dapat menahan hati) daripada maksiat akan Allah".

Dalam ajaran Islam, mempergunakan akal, menakluk alam, atau menyelidik segala perkara, bukanlah tujuan kepada perkara itu sahaja tetapi supaya kita ingat bahawa di sebalik perkara yang terlihat itu ada kuasa yang ghaib. Di sebalik hidup sekarang ada lagi suatu kehidupan yang lebih kekal. Rasulullah s.a.w. juga pernah mengingatkan manusia supaya menggunakan akal dan fikiran seperti dalam sabdanya yang bermaksud:

  "Wahai manusia! Gunakanlah akal untuk mengenal Tuhanmu! Nasihat-menasihatilah dengan menggunakan akal, nescaya kamu ketahui perkara yang diperintahkan kepadamu dan perkara yang dilarang. Ketahuilah bahawa akal itu menolong kamu di sisi Tuhan mu. Ketahuilah bahawa orang yang berakal ialah orang yang mentaati Allah. Meskipun mukanya cantik, dia orang besar, kedudukannya mulia, bentuknya bagus, lancar dan pandai berbicara, beruk dan khinzir lebih berakal di sisi Allah daripada orang yang menderhakai-Nya".

Al-Quran sentiasa menyeru kaum Muslimin supaya berfikir dan merenung. Seruan ini terdapat di dalam kebanyakan surah. Lapangan yang paling bagus yang boleh diteroka oleh akal manusia ialah kejadian langit dan bumi. Lapangan inilah yang sering disuruh kita memikirkannya. Allah berfirman yang bermaksud:

Pancaindera Manusia

Pancaindera manusia merupakan sebahagian daripada anggota tubuh badan manusia yang memberikan maklumat penting kepada manusia. Ia meliputi pelbagai deria iaitu mata, telinga, hidung, mulut dan kulit. Dalam sudut pandang ilmu pengetahuan atau ilmu falsafah, pancaindera manusia ini merupakan salah satu daripada sumber ilmu yang dipercayai dan diyakini akan kebenaran dan keabsahannya.

Add caption

Deria pertama: Mata - Penglihatan

Mata terdiri dari otot mata, bola mata dan saraf mata serta alat tambahan mata iaitu alis, kelopak mata, dan bulu mata. Alat tambahan mata ini berfungsi melindungi mata dari gangguan. Alis mata berfungsi untuk melindungi mata dari keringat, kelopak mata melindungi mata dari benturan dan bulu mata melindungi mata dari cahaya yang kuat, debu dan kotoran.

Fungsi bahagian - bahagian deria penglihatan adalah seperti berikut :

• Kornea mata berfungsi untuk menerima rangsang cahaya dan meneruskannya ke bagian mata yang lebih dalam.
• Lensa mata berfungsi meneruskan dan memfokuskan cahaya agar bayangan benda jatuh ke lensa mata.
• Iris berfungsi mengatur banyak sedikitnya cahaya yang masuk ke mata
• Pupil berfungsi sebagai saluran masuknya cahaya.
• Retina berfungsi untuk membentuk bayangan benda yang kemudian dikirim oleh oleh saraf mata ke otak
• Otot mata berfungsi mengatur gerakan bola mata
• Saraf mata berfungsi meneruskan rangsang cahaya dari retina ke otak

Deria kedua: Telinga - Pendengaran

Pendengaran ialah deria pencerapan bunyi. Memandangkan bunyi itu ialah getaran yang terhasil melalui bahantara seperti udara, maka pengesanan getaran berkenaan, iaitu deria pendengaran, ialah deria mekanikal seperti deria sentuh. Dalam tubuh manusia, pencerapan ini dicetuskan oleh gentian rambut yang halus dalam telinga yang mengesan pergerakan membran yang bergetar untuk membalas perubahan dalam tekanan dari zarah-zarah atmosfera dalam julat 20 hingga 22000 Hertz

Al-Farabi

Al-Farabi atau Guru Kedua merupakan salah seorang ahli falsafah Islam yang memberi sumbangan besar dalam tamadun Islam. Nama sebenar beliau ialah Abu Nasr al-Farabi dilahirkan sekitar tahun 258H bersamaan 870M dan meninggal dunia pada tahun 339H bersamaan 950M. Beliau lahir di Wasij, sebuah kampung berdekatan dengan Farab di Transoxiana. Bapanya seorang Jeneral dan beliau pernah bekerja sebagai seorang hakim untuk beberapa waktu.

Semasa kecil, beliau belajar agama dan bahasa, kemudian mempelajari ilmu hukum, Hadith dan tafsir al-Quran. Kemudian mempelajari bahasa Arab, Turki dan Parsi. Setelah itu, beliau berhijrah ke kota Baghdad untuk mendalami ilmu pengetahuan. Di kota ini, beliau mempelajari ilmu logik sehingga menguasainya dengan baik. Kemudian beliau pergi pula ke kota Aleppo. Di Kota Aleppo ini, beliau berkenalan dengan Sultan Saif al-Daulah beliau berkenalan dengan ramai para sarjana yang penuh dengan aktiviti ilmiah, mereka berkumpul untuk membicarakan ilmu pengetahuan dengan semangat akademik yang tinggi. Di sekitar kota ini jugalah beliau menulis beberapa buah risalah dan buku,

Beliau menghembuskan nafas terakhirnya di Syria. Dalam upacara pengkebumian beliau, dihadiri oleh Amir Saif al-Daulah dan para pegawainya. Ini menunjukkan bahawa beliau merupakan seorang yang mempunyai pengaruh yang besar dalam Istana Saif al-Daulah.

Al-Kindi

Al-Kindi atau nama sebenarnya ialah Abu Yusuf Ya'qub ibn Ishaq ibn al-Sabbah ibn 'Imran ibn Isma'il ibn al-Ash'ath ibn Qais al-Kindi. Diberi gelaran sebagai ahli falsafah Islam yang pertama. Beliau merupakan orang yang memperkenalkan falsadah dalam tradisi keilmuan Islam.

Keturunan al-Kindah merupakan suku Arab yang besar sebelum kedatangan Islam. Datuknya, telah memeluk Islam dan dianggap sebagai salah seorang sahabat Nabi Muhammad s.a.w. Manakala ayahnya merupakan seorang Gabenor di Kufah semasa pemerintahan Khalifah al-Mahdi dan al-Rashid dari Dinasti Abbasiyyah.

Beliau dilahirkan sekitar tahun 185H bersamaan 801M dan meninggal duni pada tahun 260H bersamaan 873M. Dalam kehidupan beliau, beliau melalui pelbagai proses, samada suka atau duka. Seperti kanak-kanak Islam yang lain pada zamannya, beliau ketika kecil, belajar membaca dan menulis, kemudian membaca al-Quran dan menghafalznya. Seterusnya mempelajari hadith, feqh, bahasa arab dan juga ilmu kalam. Peringkat seterusnya dalam pelajaran beliau, beliau berpindah ke kota Basrah, kemudian ke Baghdad untuk meneruskan pengajiannya ke peringkat yang lebih tinggi. Ke duda-dua buah kota ini merupakan kota peradaban ilmu yang besar pada ketika itu. Di Situlah berkumpulnya pelbagai para ulama dan cendiakawan Islam berkumpul dan mengajar ilmunya.

Minat al-Kindi yang lebih cenderung kepada ilmu falsafah ini, mendorongnya untuk mempelajari ilmu falsafah Yunani dan logik. Beliau turut terlibat dalam proses penterjemahan bahasa Yunani dan Syria ke dalam bahasa Arab. Proses ini dilakukan dengan lebih sistematik dengan tertubuhnya Bait al-Hikmah yang merupakan pusat terjemahan pada zamannya.

Hubungannya yang rapat dengan pemerintah sehingga nasihat beliau diambil berat oleh Khalifah. Beliau merupakan seorang yang cintakan ilmu sehingga koleksi kitab-kitab beliau yang banyak itu dijadikan sebagai sebuah perpustakaan dengan dinamakan perpustakaan al-Kindiyah.